Víkari.is - Fréttavefur Bolvíkinga
Gamalt og gott | 14.4.2008 | Þjóðviljinn
Í kvöld set ég nafnið þitt í dagbókina

Í miðbæ Bolungarvíkur stendur lítið og gamalt steinhús, eitt af þessum húsum á Íslandi, sem sannfærir mann á svipstundu um að þar búi gamalt fólk, yngra fólkið lætur sér slík hús ekki nægja. Í þessu húsi í Bolungarvík býr sjómaðurinn og fræðimaðurinn, Finnbogi Bernodusson, landskunnur fyrir þessi störf sín. Finnbogi tók blaðamanni af ljúfmennsku og leiddi til stofu. Eftir að hafa skoðað nokkur af listaverkum Finnboga spurði ég hann hvort hann væri Bolvíkingur.
-Nei, ég kom hingað 3ja ára og hef því verið hér í 85 ár, ég er fæddur í Þernuvík í Ögursveit 1892.

Sjómaður í hálfa öld
-Ég er fermdur árið 1906 og daginn eftir ferminguna fór ég á sjóinn og stundaði sjómennsku í 50 ár. Á þeim árum var ekki um margt að velja fyrir unga menn; sjórinn var nánast eini valkosturinn.
Hvernig var að róa frá Bolungarvík 1906, þegar þú byrjaðir sjómennskuna?
-Það var hroðalegt að róa héðan áður en höfnin kom. Lent var í vörum hér víða og þær voru svo opnar að þegar hreyfði sjó barst stórgrýti undireins og upp í þær og því var þetta sífelldur vararruðningur hjá manni, sem var mikill þrældómur. Oft kom þar fyrir að menn höfðu rutt vörina að kvöldi, en næsta morgun þegar komið var á fætur var hún orðin full af grjóti aftur.
Og skipin sem róið var á?
-Vélbátar voru komnir hér þegar ég byrjaði, flestir þetta 4 til 6 tonn að stærð.
Nú virðist manni sem varir hér í Bolungarvík standi mjög opnar, var ekki erfitt að lenda ef eitthvað brimaði?
- það var bara alls ekki hægt, við urðum að fara til Ísafjarðar ef brimaði, eða jafnvel til Skálavíkur þegar álandsvindur var og ekki drægt. Nei, það skilur enginn sem ekki hefur reynt það hvernig að var að róa héðan áður en höfnin kom.

Stutt á góð mið
Hvernig víkur því við Finnbogi, að Bolungarvík var stór og mikil verstöðum aldir, fyrst svona erfitt var að lenda þar?
-Ástæðan er einfaldlega sú hve stutt er á góð fiskimið. Þegar róið var á höndum munaði um hverja mílnuna og héðan var langstyst að fara.
Er það rétt að Bolungarvík sé elsta þéttbýli á landinu?
-Ekki veit ég það, en svo mikið er víst að árið 1703, þegar fyrst var tekið manntal á Íslandi, bjuggu um 300 manns hér í hreppnum. Ætli það hafi búið fleiri á einum staði í þá daga; ég efa það.

Hirðusemi er ekki fræðimennska
Þú gafst út bók-Sögur og sagnir úr Bolungarvík-hvenær byrjaðir þú að stunda fræðimennsku?
-Ég er andskotann enginn fræðaþulur, bara hirðusamur. Ég hef hirt og safnað sögum og sögnum sem ég hef heyrt og haldið þessu saman. Nú, og svo hef ég haldið dagbók í yfir 60 ár og skráð það sem mér hefur verið sagt. Hvað ætli maður hafi haft tíma til að stunda fræðimennsku; ég átti 15 börn og maður þurfti oft að hreyfa sig til þess að þau fengu magafylli. En dagbók hélt ég og held enn. Heyrðu annars, skrifaðu nafnið þitt hér á blað, ég er orðinn svo gleyminn, í kvöld þarf ég nefnilega að setja nafnið þitt í dagbókina hjá mér. Annars er það mjög lítið sem ég skrifa nú orðið; sjónin er orðin slæm, þannig að ég á bágt með bæði að lesa og skrifa.
Hefði viljað verða smiður
Svo er það listaverkin þín, hvenær byrjaðir þú að móta þig og höggva út myndir?
-Ég fór að dútla við þetta eftir að ég var orðinn einn, stytti mér stundirnar við þetta. Ég hef bæði höggið út í stein og mótað myndir úr gipsi og skorið út í tré o gplast. Það er nú svo lítið af þessu hjá mér núna, þær fengu þetta lánað konurnar, ætla víst að sýna þetta á Ísafirði.
-Þegar ég var ungur dreymdi mig um að læra smíðar, ég hefði orðið smiður hefði ég átt þess kost að læra eitthvað þegar ég var ungur, en þess átti ég ekki kost. Faðir minn lést af slysförum þegar ég var 17 ára, hann varð undir bát sem hann var að hjálpa til við að leggja. Ég varð því sjá fyrir móður minni og ömmu og draumurinn um að læra varð að engu.
Hefðir þú ekki viljað læra á bókina?
Ég held varla, ég hefði frekar viljað læra smíðar. Þó má vera að ég hefði viljað læra verkfræði. Auðvitað hefði ég líka getað hugsað mér að læra sagnfræði og íslensku, en á mínum unglingsárum var það ekki talið til vinnu að stunda slík fræði og menn hugsuðu um að læra það sem taldist vera hagnýtt. En verkfræði, ég gæti trúað að hún væri skemmtilegt starf. Ég hef unnið með mörgum verkfræðingum en ekki alltaf haft mikið álit á þeim blessuðum, þá vantar verklagni og hyggindi sem í hag koma eins og sagt er, en starfið gæti ég trúað að væri skemmtilegt.

Surtarbrandur í stað kola
Ég sé að þú hefur gert myndir úr surtarbrandi?
-Já, þannig var, að í fyrra stríðinu urðu kol svo dýr að maður hafði ekki efni á a kaupa þau til upphitunar. Þá notaði maður mó og svo fann ég surtarbrandsnámurnar í fjöllunum hér í kring og notaði hann í stað kola. Ég notaði surtarbrandinn einnig til að smíða úr honum, skar út manntöfl og fleira og eftir að ég fór að dútla við að gera þessar myndir hef ég notað hann til útskurðar.
Var hægt að nota surtarbrand algerlega í stað kolanna?
-Ég er nú hræddur um það, þeta er úrvals brennuefni og hitar vel, nú og svo kostaði þetta ekki neitt og nóg af surtarbrandi í fjöllunum hér í kring.

Nú veit enginn neitt
Svo við snúum okkur aftur að sagnfræðinni, ertu hættur að safna sögum og sögnum?
-Það má heita svo, ég hef ekki hitt neinn sem veit eitthvað í langan tíma; menn eru hættir að segja sögur og unga fólkið hefur engan áhuga á þessum málum, það hlustar kannski ef einhver segir sögu, en man svo ekkert stundinni lengur, safnar engu saman. Svo á ég orðið erfitt með að skrifa. Ef það er heitt get ég ekki skrifað; mér verður að vera kalt á höndunum, þá get ég párað svolítið. Ég er nú orðinn gamall eins og þú sérð og á erfitt með gang og fer því lítið og hitti fáa. Hjartadingullinn í mér er eitthvað slappur og ég er alveg hissa á að hann skuli ekki vera hættur þessi brölti fyrir löngu. Ég er líka alveg tilbúinn til að fara, hann má þess vegna fara að hvíla sig ef hann vill. Þar við bætist að ég hef verið afar mannblendinn alla tíð og hef litla ánægju af lífinu ef ég get ekki verið innan um fólk, ég er þessvegna sáttur við að kveðja.

Eymdarlíf
Hvernig var í Bolungarvík á kreppuárunum, Finnbogi?
-Blessaður vertu, þetta var helvítis eymdarlíf, eymdarlíf bara. Á árunum 1925 til 1934 var afli hér um slóðir mjög góður og menn skrimtu, en frá 1934 og fram að stríðinu voru eymdarár. Afli brást algerlega og lítið verð fékkst fyrir þann fisk sem veiddist. Lægst mun verðið hafa verið 1933/1934. Þá söltuðum við sjálfir og fengum 8 aura fyrir kílóið af slægðum og hausuðum fiski. Nú er fiskur seldur með drullu og öllu saman. Best fengum við fyrir fiskinn ef við gátum landað honum beint í togara. Þeir lágu stundum inná Ísafirði og þangað var farið og selt í þá. Á þessum árum var algert atvinnuleysi hér nema hjá þeim sem stunduðu sjó, en eins og ég sagði áðan brást afli gersamlega og erfiðleikarnir voru miklir.
Svalt fólk hér á þessum árum?
-Það held ég varla, aldrei sultum við, en oft var lítið til og þurfti að fara vel með. Mér er sagt að þegr erfileikarnir voru hvað mestir hér á kreppuárunum, hafi á milli 400 og 500 manns þurft að þiggja af sveit til að svelta ekki. Nei, vonandi koma slíkir tímar aldrei aftur.

Aldrei hitt galdramenn
Vestfirðingar voru sagðir manna gldróttastir, hefurðu hitt galdramann?
-Nei, því er nú verr, það kann enginn orðið neitt fyrir sér í þessum efnum, algert dáðleysi í mönnum. Hinsvegar á ég galdrakver og íslenska galdrabók. Ég frétti eitt sinn af manni sem átti galdrakver og bað hann að selja mér það, en hann léði ekki máls á því. Aftur á móti lánaði hann mér kverið og ég skrifaði það allt upp og teiknaði upp galdrastafina alla. Sá sem átti þetta kver kunni ekkert fyrir sér, nei blessaður vertu, hann kunni ekkert. En svo eignaðist ég galdrabók. Pétur G. Guðmundsson rakst á hana í Reykjavík, keypti hana og færði mér. Þetta er afar merkileg bók og mér var fengur að henni.

Spái ekki verr en veðurstofan
Þú segir að enginn kunni orðið neitt fyrir sér, en eru ekki enn til glöggir veðursspámenn hér vestra, kanntu að spá í veður?
-Ja, ég er alla vega ekki verri veðurspámaður en þeir á Veðurstofunni, enda spá þeir nánast aldrei rétt um um veðrið. Jú, annars, þeir hitt ogt á rétta átt, en ekki meira. Ég þekkti eitt sinn tvo gamla menn sem voru magnaðir veðurspámenn. Það kom varla fyrir að þeir færu ekki rétt með veðurspá. Ég man vel eftir því árið 1913 þegar annar þeirra kom til okkar þar sem við vorum að beita og búa okkur undir róður. Hann sagði þá sí svona; Hættu þessu Sumarliði, hann er ganga upp í foráttuveður. Þegar hann sagði þetta var rjómalogn og blíða. Menn sinntu þessu ekki og réru. Auðvitað hafði hann rétt fyrir sér, það gerði manndrápsveður og báta rak á land, einn sökk í Víkinni en mannbjörg varð. Hekla frá Akureyri strandaði hér rétt hjá. Þetta var á sumardaginn fyrsta; það gerðist margt þennan dag. Þau voru oft hörð veðrin í gamla daga, mér finnst þau mildari nú hin síðari ár, það koma ekki núorðið aðrir eins garðar og fyrrum. Veðurfarið hefur breyst eins og svo margt annað; allt breytist. 

Þjóðviljinn 1. júní 1980

Myndir og texti S.dór


Myndbandið
Næstu viðburðir
Ekkert fannst!
Nýjustu myndirnar
Smelltu til að skoða Vígsla snjóflóðagarðanna
Snjóflóðavarnargarðarnir Vörður og Vaki í Bolungarvík voru vígðir laugardaginn 20. september.